Nhà Đầu Tư Thông Minh: ông hàng xóm tâm trạng bất định mà tuần vàng bạc này nhắc tôi nhớ lại

Tuần vừa rồi tôi mở bảng giá vàng ba lần trong một buổi sáng, mỗi lần thấy một con số khác hẳn. Chiều 14/10, vàng rơi thẳng xuống dưới 4.100 USD/oz chỉ vì một con số CPI (chỉ số giá tiêu dùng, thước đo lạm phát) của Mỹ nóng hơn dự báo. Sang hôm sau, nó bật lại hơn 1%, leo lên quanh 4.158 USD/oz, vì Fed (Cục Dự trữ Liên bang Mỹ — ngân hàng trung ương) phát tín hiệu chưa vội tăng lãi suất. Hai ngày, hai cảm xúc trái ngược hoàn toàn. Tôi đóng bảng giá lại, lấy cuốn sách cũ ra đọc lại một đoạn, và nhận ra ông Benjamin Graham đã tả đúng cảnh này từ hơn bảy mươi năm trước.

Trong Nhà Đầu Tư Thông Minh, Graham vẽ ra một ông hàng xóm tên Ngài Thị Trường (Mr. Market), ngày nào cũng gõ cửa trả giá mua lại phần sở hữu công ty của mình. Hôm ông ấy lạc quan, giá trả cao ngất; hôm ông ấy hoảng, giá rẻ như cho không. Vấn đề không phải ông ấy đúng hay sai — vấn đề là ông ấy không ổn định. Nhà đầu tư dại là người để tâm trạng của Ngài Thị Trường quyết định luôn tâm trạng của chính mình.

Nó giống y như ông hàng xóm cạnh nhà tôi, bữa nào vui vẻ thì trả giá mua lại cái xe máy cũ của tôi gấp rưỡi, bữa nào vừa cãi vợ xong thì chê nó không đáng một nửa. Xe tôi vẫn là xe đó, có đổi gì đâu. Chỉ có tâm trạng ông ấy đổi.

Thị trường không đổi giá trị thật của thứ các bác đang nắm. Nó chỉ đổi tâm trạng của người đang hỏi mua.

Tôi thú thật, hồi mới đọc cuốn này tôi cũng tưởng mình hiểu rồi — tới lúc vàng giảm gần 4% trong hai giờ hôm 14/10, tay tôi vẫn ngứa ngứa muốn mở app bán cho xong. May là chưa bán, không thì giờ ngồi đây viết bài này với giọng ngậm ngùi hơn nhiều, chứ không phải giọng dạy đời như trên.

Graham còn một khái niệm nữa gọi là biên an toàn (margin of safety) — chỉ mua khi giá thấp hơn đáng kể so với giá trị thật mình tự tính, để nếu mình tính sai thì vẫn còn đường lui, không phải ván bài tất tay. Khái niệm này, nói ra thì dễ, giữ được qua một phiên biến động như hôm 14/10 mới khó. Tôi đã viết riêng về chuyện giữ kỷ luật này trong bài Kiên nhẫn trong đầu tư: chờ đợi không đồng nghĩa với ngồi im — bác nào thấy tuần vừa rồi làm mình nóng ruột thì nên đọc thêm.

Ý tôi hiểu được từ Graham, không phải trích nguyên văn: nhà đầu tư tỉnh táo là người biết bán cho lúc người ta đang lạc quan, và mua vào lúc người ta đang hoảng — chứ không phải ngược lại, càng không phải đứng ngồi không yên theo đúng nhịp hoảng của đám đông.

Vài dấu hiệu tôi tự soi lại mình, thấy đúng là triệu chứng của việc để Ngài Thị Trường cầm cương:

• Mở app kiểm tra giá nhiều lần trong ngày mà chẳng có quyết định gì mới cần ra.
• Giá giảm thì nghĩ ngay "chắc còn giảm nữa", giá tăng thì nghĩ ngay "chắc còn tăng nữa" — đúng kiểu ông hàng xóm đang nói, không phải mình đang nghĩ.
• Đổi hẳn kế hoạch dài hạn chỉ vì đúng một phiên biến động.

Lúc tôi ngồi viết dòng này, vàng đang quanh 4.152 USD/oz, bạc quanh 56,9 USD/oz — ai muốn nhìn số đang chạy thật, cập nhật theo thời gian thực, thì ghé công cụ Giá vàng bạc của quán. Và nếu bác nào muốn nhìn kỹ hơn phần số liệu CPI hôm 14/10 tác động ra sao, kịch bản tiếp theo thế nào, tôi vừa viết riêng một bài phân tích sâu ở CPI vừa nóng, vàng có thể lạnh.

Cái tôi thấy hay nhất ở Graham là ông viết cho cổ phiếu, nhưng áp dụng được cho cả đời sống ngoài tiền bạc. Ngoài kia cũng đầy "Ngài Thị Trường" phiên bản người — hôm nay khen mình giỏi, hôm sau chê mình dở, mà bản thân mình có đổi gì đâu giữa hai hôm đó. Người khôn là người tách được giá trị thật của mình ra khỏi cái giá người khác đang hô, dù người hô giá đó là sàn vàng, là ông hàng xóm, hay là chính cái giọng trong đầu mình lúc 2 giờ sáng.

Ngồi thêm một chén

• Lần tới thấy giá vàng, bạc hay bất cứ thứ gì mình đang giữ nhảy mạnh trong một phiên, thử ghi lại cảm xúc của mình trước khi ghi lại con số — xem ai đang dẫn ai.
• Viết ra một câu, một câu thôi, về điều mình tin là giá trị thật — của một khoản đầu tư hay của chính mình — mà không phụ thuộc vào giá hôm nay.
• Cuốn Nhà Đầu Tư Thông Minh tôi để trong góc sách của quán, ai muốn đọc nguyên bản dày hơn những gì tôi kể ở đây thì tìm trong cửa hàng.

Tác giả: Tư Trà · đến từ kênh YouTube Định cư Hà Nội.