Trái phiếu doanh nghiệp rủ lãi 12%, sổ tiết kiệm chỉ 7–8%: khoản chênh ấy có thật miễn phí không?

Lãi suất trái phiếu doanh nghiệp bây giờ cao đến đâu? Tôi lục vài báo cáo gần nhất: trung bình toàn thị trường gần 9,5%/năm, riêng nhóm bất động sản phát hành riêng lẻ có lô trả tới 12,5%/năm. Trong khi đó, sổ tiết kiệm ngân hàng niêm yết phổ biến chỉ 7–7,8%/năm, cộng khuyến mãi mới chạm 9%/năm. Khoảng chênh ấy, nhìn qua, giống một món hời đang để ngỏ.

Mà tiền nong, hễ thấy hời quá dễ là phải dừng lại hỏi: hời ở đâu ra.

Trái phiếu doanh nghiệp, nói cho dễ hiểu, là một tờ giấy ghi nợ

Trái phiếu doanh nghiệp (công ty vay tiền trực tiếp từ người mua, hứa trả lãi định kỳ và trả gốc khi đáo hạn) khác tiền gửi ngân hàng ở đúng một điểm sống còn: nó không được bảo hiểm tiền gửi. Ngân hàng nhận tiền của các bác rồi đem cho vay có kiểm soát, có dự phòng rủi ro, có Ngân hàng Nhà nước giám sát. Công ty phát hành trái phiếu thì tự vay, tự hứa, tự chịu — nếu công ty đó làm ăn khó, người cầm trái phiếu xếp hàng cùng các chủ nợ khác, không có ai đứng ra bù.

Năm 2022, một loạt vụ sai phạm trong phát hành trái phiếu của vài tập đoàn bất động sản lớn từng khiến rất nhiều người cầm trái phiếu mua qua kênh ngân hàng — tưởng đó chỉ là một dạng gửi tiết kiệm trả lãi cao hơn — không rút được tiền đúng hạn như hứa. Vấn đề hôm đó không nằm ở việc lãi suất cao là xấu. Nó nằm ở chỗ rất nhiều người mua không biết mình đang cầm trong tay cái gì.

Lãi suất cao không phải phần thưởng cho sự khôn ngoan của người mua. Nó là giá bù cho một phần rủi ro mà người đi vay không muốn gánh một mình.

Bốn việc nên làm trước khi ký, không phải sau khi lo

• Hỏi rõ ai đứng ra trả lãi và trả gốc — tên công ty phát hành thật, không phải tên ngân hàng đang chào bán giùm. Ngân hàng chỉ là người giới thiệu, không phải người bảo đảm.
• Hỏi có tài sản đảm bảo (tài sản công ty cam kết dùng để trả nợ nếu mất khả năng thanh toán) hay không, và ai định giá tài sản đó.
• Tìm xem lô trái phiếu có được một tổ chức độc lập xếp hạng tín nhiệm (đánh giá khả năng trả nợ của công ty) không — không có xếp hạng, đừng tự coi phần đó là ổn.
• Hỏi thẳng một câu thực tế: muốn rút trước hạn thì bán lại cho ai, giá nào, mất phí bao nhiêu. Tiết kiệm ngân hàng rút trước hạn chỉ mất một phần lãi; trái phiếu nhiều lô không hề có người mua lại.

Tôi vốn chậm với số má, nên mỗi lần thấy một mức lãi đẹp hơn hẳn bình thường, tôi phải đọc lại hợp đồng ba lần mới dám tin là mình đã hiểu đúng. Chưa thấy ai thiệt vì đọc kỹ quá, chỉ thấy người thiệt vì tin nhanh quá.

Tiền để tiết kiệm và tiền để tìm lãi cao hơn, theo tôi, nên là hai cục khác nhau trong đầu, không trộn vào một rọ. Phần quỹ khẩn cấp — khoản lo cho lúc đời xô một cái — thì càng không nên đứng cạnh một khoản lãi cao đi kèm rủi ro mất gốc; nó cần nằm ở chỗ rút ra được ngay, không phải chỗ trả lãi cao nhất.

Ngồi thêm một chén

• Đọc lại lãi tiết kiệm so với lạm phát để biết phần "lãi thật" sau khi trừ mất giá tiền còn được bao nhiêu, trước khi so với bất kỳ khoản lãi cao nào khác.
• Nếu đang để sẵn một khoản phòng thân trong sổ tiết kiệm lãi thấp, đọc qua cách nghĩ về quỹ khẩn cấp trước khi tính chuyển bất kỳ phần nào sang nơi có lãi cao hơn.
• Dựng lại việc tiết kiệm tự động cho phần tiền an toàn của nhà mình, để nó không phải đi tìm lãi cao mỗi lần có người mời chào.

Nếu các bác muốn ngồi lại nhìn kỹ hơn cách tiền nhà mình đang được xếp chỗ — chỗ nào cần an toàn, chỗ nào được phép mạo hiểm — lớp Tiền Không Phải Là Đích - Cách Xây Một Đời Sống Tài Chính Thong Dong tôi để sẵn, ai cần thì ghé qua.

Nguồn dữ liệu tham khảo

• Lãi suất trái phiếu DN tiếp tục neo ở mức cao – Báo Đấu thầu
• MBS Research: Áp lực trái phiếu doanh nghiệp tăng mạnh, 10 nghìn tỷ đáo hạn tháng 3/2026 – VnEconomy
• Lãi suất đầu tháng 10/2026: tiết kiệm giữ nhịp ổn định, chứng chỉ tiền gửi hút khách – Thị trường Tài chính Tiền tệ

Tác giả: Tư Trà · đến từ kênh YouTube Định cư Hà Nội.