Cuộc đời mình muốn lộ ra ở chỗ không ai ngồi đếm

Hỏi mười người "bác muốn sống thế nào", chín người trả lời đẹp như trích trong sách: sống chậm, tự do, không phải nhìn đồng hồ, không phải nịnh ai để giữ cái ghế đang ngồi. Câu nào nghe cũng thật lòng. Nhưng tôi để ý một chuyện khá buồn cười: câu trả lời đẹp thì ai cũng gần giống nhau, còn cuộc đời đang sống thì mỗi người lại khác hẳn — có người đang đi đúng hướng, có người đứng im một chỗ mà vẫn tưởng mình đang đi.

Vậy cái lệch nằm ở đâu? Tôi nghĩ không phải ở ý muốn — muốn thì ai cũng muốn tốt cả, chẳng ai ngồi mơ một cuộc đời tồi tệ. Cái lệch nằm ở chỗ: điều mình MUỐN được trả bằng lời nói, còn điều mình CHỌN thì được trả bằng thời gian và tiền — hai thứ không biết nói dối.

Tôi cũng chẳng phải ngoại lệ gì. Có giai đoạn tôi nói mình muốn sống chậm lại, nhưng hễ rảnh tay là lại mở việc ra làm thêm, vì ngồi yên một mình thấy... hoang mang hơn là mệt. Muốn sống chậm là thật, sợ ngồi yên cũng là thật — và cái sau thường thắng, vì nó không cần tuyên bố trước đám đông.

Ba chỗ cuộc đời thật hay lộ ra — không phải chỗ miệng nói

• Một buổi tối rảnh tay, không ai bắt làm gì: mình bỏ nó vào đâu.
• Một khoản tiền dư ra cuối tháng, không phải khoản bắt buộc phải chi: mình đưa nó đi đâu.
• Một lần phải chọn giữa cái "an toàn hơn" và cái mình từng nói là "mình muốn": mình nghiêng về phía nào.

Ba chỗ này không hào nhoáng, nên ít ai ngồi đếm. Nhưng cộng lại cả năm, chúng mới là bản tường trình trung thực nhất về việc mình thật sự coi cái gì là quan trọng — trung thực hơn hẳn câu trả lời phỏng vấn hay status mạng xã hội.

Đây cũng là chỗ tôi thấy nhiều người, kể cả tôi, hay nhầm "tự do" với "có nhiều lựa chọn" — cứ tích thêm tiền, thêm phương án, thêm đường lui là coi như đang xây tự do. Tự do không phải có nhiều lựa chọn, mà là biết chắc mình bỏ cái gì — có nhiều phương án mà không phương án nào được chọn dứt, cuối cùng vẫn đứng y một chỗ, chỉ là đứng với nhiều lựa chọn hơn trong túi.

Xây một cuộc đời mình muốn, vì vậy, không bắt đầu từ việc ngồi viết lại cho hay câu trả lời "tôi muốn sống thế nào". Câu đó viết lúc nào cũng hay được — nó là văn, không phải đời. Nó bắt đầu từ việc dám nhìn thẳng vào ba chỗ ở trên trong đúng một tháng, ghi lại thật, rồi đặt cạnh câu mình vừa viết. Khoảng cách giữa hai cái đó — giữa văn và đời — mới là điểm xuất phát thật.

Khoảng cách đó thường không dễ chịu để nhìn. Có người phát hiện khoản tiền dư cuối tháng toàn chảy vào những thứ mình quên ngay sau khi mua — không hẳn sai, chỉ là không phải cái mình từng nói là ưu tiên. Đừng ăn hết thóc giống của ngày mai cũng là một cách nói khác của cùng một chuyện: tiêu cái gì hôm nay chính là đang chọn cuộc đời nào cho ngày mai, dù lúc tiêu chẳng ai nghĩ xa đến thế.

Tôi không có công thức để khoảng cách đó biến mất trong một đêm — ai bán công thức kiểu vậy thì các bác cứ cẩn thận. Nhưng có một việc làm được ngay: đừng tiếp tục chỉ sống bằng câu trả lời hay, mà thử một lần ghi lại ba chỗ kia bằng số liệu của chính mình. Quán có sẵn một chỗ để làm việc đó cho gọn, khỏi phải mở sổ tay ghi tay: Sổ xây dựng cuộc đời — không phải để viết cho hay, mà để đối chiếu cái mình nói muốn với cái mình đang thật sự chọn mỗi ngày.

Ngồi thêm một chén

• Mở thử Sổ xây dựng cuộc đời, ghi lại đúng một tháng ba chỗ đã nói ở trên, rồi tự so với câu trả lời "tôi muốn sống thế nào" của mình.
• Đọc lại đoạn về "tích lựa chọn thay vì chọn dứt" ở trên nếu thấy quen — đó gần như luôn là dấu hiệu đầu tiên.
• Nếu muốn một khung cụ thể hơn để bắt đầu đối chiếu cho có bài có bản, cuốn Lập kế hoạch xây dựng cuộc đời tôi vẫn để sẵn trong tủ sách của quán.

Tác giả: Tư Trà · đến từ kênh YouTube Định cư Hà Nội.