Tờ rơi ngân hàng phát từ thế kỷ trước, giờ thành sách gối đầu dạy tiền của cả thế giới

Có một sự thật khôi hài về ngành quảng cáo: tờ rơi, brochure, hay mấy cái card khuyến mãi ngân hàng dúi vào tay mình ở sân bay — tuổi thọ trung bình của nó là từ quầy lễ tân ra tới thùng rác gần nhất. Vậy mà có một loạt tờ rơi, phát từ năm 1920 tới 1924 bởi vài ngân hàng và công ty bảo hiểm Mỹ, lại sống sót qua hai cuộc đại suy thoái, vài cuộc khủng hoảng tài chính, và tới giờ này vẫn được bán — dưới một cái tên khác: "Người Giàu Có Nhất Thành Babylon".

Năm 1926, người viết những tờ rơi đó — George S. Clason — đóng chúng lại thành một cuốn sách mỏng. Gần một trăm năm, hơn hai triệu bản đã bán ra, và nó vẫn nằm trong danh sách sách tài chính "phải đọc" ở khắp các hiệu sách. Tôi nghĩ cái đáng tò mò không phải là nội dung — chuyện tiết kiệm, chi tiêu có kiểm soát, đầu tư cho tiền sinh ra tiền, thì ông bà mình cũng dạy suốt — mà là lý do một thứ sinh ra để làm marketing lại sống thọ hơn chính mấy ngân hàng từng phát nó ra.

Câu trả lời tôi nghĩ ra, sau một hồi lật lại sách, nằm ở đúng một chỗ: Clason không bịa ra quy luật mới nào. Ông chỉ đóng gói lại một việc ai cũng biết nhưng ít ai làm nổi — biến tiết kiệm từ một ý định thành một phản xạ.

Giữ lại trước, chứ không phải tiêu rồi mới tiết kiệm

Phần được trích nhiều nhất của sách là chuyện một người thợ khắc đá tên Arkad, được một ông chủ ngân hàng ở Babylon dạy cho đúng một nguyên tắc trước khi dạy bất cứ điều gì khác: trước khi trả cho ai, trả cho chính mình trước — trích ra một phần lương ngay lúc vừa nhận, giữ lại, rồi mới tính chi tiêu với phần còn lại.

Nghe thì ai cũng gật, làm thì khác hẳn. Phần lớn chúng ta làm ngược: tiêu hết, cuối tháng còn dư bao nhiêu mới gọi là "tiết kiệm được". Mà cuối tháng thì hầu như chẳng còn gì — không phải vì thiếu kỷ luật, mà vì bộ não mình coi tiền "còn trong tài khoản" là tiền được phép tiêu, chứ không phải tiền đã có chủ.

Năm thói quen cũ, soi vào ví bây giờ

Sách xếp thành năm nguyên tắc, tôi dịch lại theo cách hiểu của mình, không phải dịch nguyên văn:

Tôi để ý một điều buồn cười: năm điều này không có cái nào mới. Cái mới — nếu có — là Clason gắn chúng vào một câu chuyện, để người đọc nhớ bằng hình ảnh (Arkad, cái túi tiền lép, ông chủ ngân hàng Babylon) chứ không nhớ bằng gạch đầu dòng. Lý thuyết suông thì ai đọc xong cũng quên trong một tuần; chuyện kể thì bám lại lâu hơn nhiều.

Cái lõi phía dưới, nếu chỉ đọc lướt sẽ bỏ sót

Nếu chỉ dừng ở "tiết kiệm một phần lương" thì cuốn sách mỏng đi nhiều so với điều nó thật sự nói. Cái lõi, theo tôi, là: của để dành không tới từ một cú trúng mánh lặp đi lặp lại — nó tới từ một chuỗi quyết định nhỏ, lặp đúng một cách, đến mức thành bản năng, không cần phải "cố gắng" mỗi lần. Người giữ được của không phải người kiếm nhiều nhất trong thành Babylon. Là người giữ được thói quen lâu nhất.

Đó cũng là lý do một tờ rơi quảng cáo, tình cờ đóng gói đúng một thói quen gốc, lại sống thọ hơn ngân hàng phát ra nó. Chiến dịch marketing chết khi hết hạn. Thói quen đúng thì không hết hạn.

Ngồi thêm một chén

• Thử ngay tháng này: trích một khoản cố định — dù chỉ nhỏ — ngay ngày lương về, trước khi chi gì khác. Không cần lớn, cần đều.
• Muốn đọc thêm góc tâm lý đứng sau việc giữ tiền khó đến vậy, tôi có viết riêng một bài về tâm lý học đằng sau chuyện tiêu — giữ tiền của mỗi người.
• Muốn hiểu thêm phần "để tiền làm việc" mà không nóng ruột thấy lời chậm, đọc thêm một cuốn sách khác dạy mình về sự kiên nhẫn trong đầu tư.
• Ai muốn tìm đúng bản sách này để đọc trọn, quán có để trong góc sách của quán — tìm đúng tên "Người Giàu Có Nhất Thành Babylon".

Nguồn dữ liệu tham khảo

• The Richest Man in Babylon — Wikipedia

Tác giả: Tư Trà · đến từ kênh YouTube Định cư Hà Nội.