Lên hạng rồi mà khối ngoại vẫn chạy: định giá chứng khoán Việt Nam rẻ đi, có phải là cơ hội?

Quán trà đá nhà tôi mà được gắn cái biển "Quán ngon nhất phố" thì khách phải đông lên chứ, đúng không các bác? Thị trường chứng khoán Việt Nam vừa được gắn đúng cái biển tương tự — lên hạng hẳn hoi — mà khách lại bỏ đi nhiều hơn khách vào. Nghe ngược đời, nhưng số liệu rành rành, tôi kể từng con số cho các bác nghe.

Ngày 21/9/2026, tổ chức xếp hạng thị trường FTSE Russell (đơn vị quốc tế quyết định một thị trường được xếp vào nhóm "mới nổi" hay "cận biên", ảnh hưởng tới việc quỹ đầu tư nước ngoài có buộc phải mua cổ phiếu nước đó hay không) chính thức nâng Việt Nam lên nhóm Thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market — nhóm mới nổi nhưng chưa phải hạng cao nhất). Đây là tin chờ cả chục năm, vì nó mở đường cho hàng loạt quỹ thụ động lớn trên thế giới phải mua cổ phiếu Việt Nam theo đúng công thức phân bổ của họ.

Nhưng khối ngoại (cách gọi chung nhà đầu tư nước ngoài giao dịch trên sàn) lại làm ngược hẳn kỳ vọng: bán ròng (bán ra nhiều hơn mua vào) 751 tỷ đồng ngay trong phiên 21/9, rồi hơn 4.300 tỷ đồng trong tuần kế tiếp. Tính từ đầu năm, khối ngoại đã bán ròng xấp xỉ 95.000 tỷ đồng (khoảng 3,6 tỷ USD) — mức kỷ lục chưa từng có trong lịch sử thị trường. VN-Index đóng tháng 9 giảm 3,47%, xoá gần hết phần hồi phục vừa có được của tháng trước.

Nếu các bác đã đọc bài tôi viết hồi mới lên hạng, lúc đó tôi mới dám nói "tiền ngoại chưa về trong một tuần". Giờ đã hai tuần, và câu chuyện không những chưa đổi mà còn rõ hơn: tiền ngoại không phải "chưa về" — mà đang chủ động rút ra.

Đến đây mới tới phần tôi muốn đào sâu: index giảm, tiền ngoại rút, vậy định giá thị trường đang ở đâu? P/E (tỷ số giữa giá cổ phiếu và lợi nhuận doanh nghiệp làm ra trong năm — số này thấp nghĩa là cổ phiếu đang "rẻ" so với lợi nhuận thật) của VN-Index hiện quanh 12 lần, thấp hơn hẳn mặt bằng vài năm gần đây. Một thị trường vừa lên hạng, vừa định giá rẻ đi — nghe thì giống một combo hời. Nhưng khối ngoại đang bỏ phiếu bằng tiền thật, theo chiều ngược lại hoàn toàn. Phần dưới đây tôi gọi đúng tên cái nghịch lý này, và vạch ranh giới giữa "rẻ vì là cơ hội" với "rẻ vì có lý do".