Con vừa lọt lòng, cái đồng hồ lãi kép của cả nhà đã bắt đầu chạy

Nhà nào có trẻ mới sinh, thế nào cũng có người nhẩm sẵn trong đầu một con số: mười tám năm nữa là vào đại học. Câu đùa quen thuộc, nhưng ngẫm lại đúng là một cái đồng hồ vừa bấm nút chạy — không phải đồng hồ đếm tuổi con, mà đồng hồ đếm ngược của cái ví nhà mình.

Cái đồng hồ đó chạy theo đúng một quy luật quen mà lạ: thời gian càng dài, tiền bỏ ra mỗi tháng càng đỡ phải è cổ. Người ta hay gọi đó là lãi kép — tiền lãi sinh ra được cộng ngược vào vốn gốc, để năm sau nó lại đẻ lãi trên chính phần lãi của năm trước, cứ thế chồng lên nhau. Nghe quen vì hay gặp trong chuyện đầu tư, nhưng ít ai nối nó với chuyện nuôi một đứa trẻ lớn lên. Mà đúng ra, quỹ học cho con là chỗ quy luật này lộ rõ nhất, vì cái mốc đến — con vào đại học — gần như cố định, chỉ có ngày mình bắt đầu là còn nắn được.

Nhìn quanh, dễ thấy hai kiểu cha mẹ. Kiểu một, con vừa sinh đã bàn chuyện để dành, dù mỗi tháng chỉ được một khoản khiêm tốn. Kiểu hai, đợi con vào cấp hai, thấy học phí, thấy trường của nhà hàng xóm, mới giật mình đi tính. Hai kiểu này không khác nhau ở độ lo xa hay độ thương con — khác nhau đúng một thứ: số năm để cái đồng hồ lãi kép được chạy. Và đây là chỗ đáng ngồi tính thật bằng số, chứ không nói suông 'bắt đầu sớm thì lợi' cho xong chuyện.