Chỉ số P/E là gì — và vì sao nhìn mỗi P/E rất dễ mua nhầm “hàng rẻ”

P/E là một phép chia khá đơn giản: giá cổ phiếu chia cho lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS). Nhìn qua thì dễ hiểu, nhưng chính vì dễ hiểu nên người ta cũng rất dễ dùng nó quá tay.

Các bác để ý nhé: P/E chỉ là cái nhiệt kế, không phải bác sĩ. Nó cho ta một con số, chứ không tự nói nguyên nhân.

Một cổ phiếu P/E thấp có thể thật sự đang rẻ. Nhưng cũng có thể lợi nhuận vừa ở vùng cao của chu kỳ, thị trường dự đoán lợi nhuận sắp giảm, bảng cân đối yếu, dòng tiền không theo kịp lợi nhuận kế toán, hoặc doanh nghiệp đang mang một rủi ro mà con số EPS của 12 tháng vừa qua chưa phản ánh hết.

Ngược lại, P/E cao đôi khi là đắt thật. Nhưng cũng có lúc thị trường đang trả trước cho tăng trưởng lợi nhuận tương lai.

Vì vậy, thay vì hỏi “P/E bao nhiêu thì mua được?”, tôi thích câu hỏi này hơn:

“Vì sao nó đang có P/E này?”

Ít nhất nên đặt P/E cạnh bốn thứ:

• Lợi nhuận đang ở đâu trong chu kỳ? Với doanh nghiệp hàng hóa, thép, hóa chất, vận tải… lợi nhuận một năm đẹp bất thường có thể khiến P/E nhìn rất thấp đúng lúc lợi nhuận đang gần đỉnh.
• EPS có chất lượng không? Lợi nhuận tăng nhờ hoạt động cốt lõi khác hẳn lợi nhuận tăng nhờ bán tài sản, hoàn nhập dự phòng hay một khoản bất thường.
• Dòng tiền và bảng cân đối ra sao? Lợi nhuận đẹp mà tiền không về, nợ phình nhanh thì con số P/E có thể che mất phần đáng lo.
• So với ai? P/E của ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ, bán lẻ hay doanh nghiệp chu kỳ không nên bị nhét vào cùng một cái thước.

Một ví dụ rất đời: nhìn hai căn nhà, một căn 3 tỷ và một căn 5 tỷ, chưa thể kết luận căn 3 tỷ “rẻ hơn”. Còn vị trí, pháp lý, chất lượng xây dựng, dòng tiền cho thuê và cả lý do người ta bán.

Cổ phiếu cũng vậy.

Rẻ về con số chưa chắc rẻ về giá trị.

P/E thấp có thể là cơ hội, nhưng cũng có thể là tín hiệu cho thấy thị trường đang nhìn thấy một vấn đề nào đó ở phía trước. Cái đáng làm không phải là vội mừng vì “rẻ”, mà là đào xem rẻ vì bị bỏ quên hay rẻ vì lợi nhuận sắp xấu đi.

Nếu các bác muốn đi tiếp từ “một chỉ số” sang cách đọc doanh nghiệp có hệ thống hơn, có thể xem khóa Chứng khoán nhập môn: đọc báo cáo tài chính.

Nội dung chỉ mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị mua/bán hay tư vấn đầu tư cá nhân.